 |
 |
 |
 |
 |
Logboek ‘ Tegengas’
Maandag 3 juli
Toen wij uit Harlingen vertrokken...
Dinsdag 4 juli
Woensdag 5 juli
Donderdag 6 en vrijdag 7 juli
Zaterdag 8 juli
Tijdens de tocht van het actieschip De Tegengas, van 3 tot 8 juli, is hier een logboek bijgehouden. Bekijk ook de video-impressies!
Maandag 3 juli
Toen wij uit Harlingen vertrokken…
Niet met de Edam, maar met de Orion die oude schuit beginnen we onze Waddenvaart
in Harlingen. De kakkerlakken in de midscheeps en rattennesten in het vooruit
blijven ons echter bespaard. Wel worden we uitgeleide gedaan door Andy Liebrand
van de Waddenvereniging die hoopt dat de Waddentoernee veel steun zal opleveren
voor het standpunt de Wadden, ‘onze laatste wildernis’ in het vervolg
te vrijwaren van economische activiteiten. ‘Het is wel erg makkelijk
om te eisen dat men elders in de wereld zorgvuldig omgaat met de regenwouden
terwijl wij een zootje maken van onze eigen natuur die minstens even kostbaar
en uniek is.’ Liebrand wenst de opvarenden van de Orion een stevige storm
toe om te voelen hoe nietig wij zijn en hoe groots de onstuimige Waddennatuur
is. De mens moet zijn plaats weten. Vooralsnog is het stralend weer als we
de haven uitvaren en koers zetten naar Ameland. De ochtendnevel is opgetrokken
en onder begeleidend gekrijs van zilvermeeuwen baant de Orion zich - per motor
want wind is er niet - een weg door het smaragdgroene water waarin af en toe
de zilvergrijze rug van een zeehond opduikt. Op de voorplecht klinken de dwarsfluit
en accordeon van Margo Lötters en Elco van Alphen, de leden van Theater
De Lachende Zon die deze week tekenen voor muziek en theater.
‘Als jullie de economische activiteit in het waddengebied aan banden
wil leggen, wat betekent dat dan voor de chartervaart?’ vroeg Gijs van
Hesteren van de belangenvereniging voor charterschippers ongerust toen hij
daags voor afvaart actieleider Harry Voss belde. ‘ Kom aan boord, dan
hebben we het erover,’ nodigde Voss hem uit. Zo’n vier- á
vijfhonderd schepen varen elke zomer vol toeristen de Waddeneilanden langs.
‘Alles goed en wel,’ vindt SP-Kamerlid Remi Poppe, maar dat moeten
er niet zoveel worden dat de havens van Harlingen en Terschelling moeten worden
uitgebreid om maar meer ligplaatsen te creëren. Meer vaarbewegingen is
meer onrust en meer schepen betekent meer vervuiling.’ Van Hesteren ziet
nog wel ruimte van enige uitbreiding, maar erkent dat een wildgroei aan charters
het vakantiegenot van zijn klanten, en dus zijn zaak weinig goed doet. ‘En
inderdaad, de aan de verantwoorde inname van afvalstoffen valt nog wel het
een en ander te verbeteren.’
‘Priep priep priep!’ Een snerpend scheidsrechtersfluitje maant omstanders
plaats te maken. Zo dwingend als het geluid, zo galant is Elco van Alphen
- je mag directeur zeggen - van Theater De Lachende Zon. Met zwierig handgebaar
verzoekt hij om ruimte. In het niet al te brede winkelstraatje in het centrum
van Nes op Ameland verzamelt zich al snel een plukje mensen. Rondom het straattheater,
maar ook rond de actietafel, waar kleurige ‘Waddenmanifesten’ op
een donkerblauwe tuintafel verspreid liggen. De Wadden: houden wat we hadden,
staat op een groot wit zeil op een standaard, tussen tafel en circus in. Een
flinke rij met voornamelijk Duitse kinderen staat te trappelen om hun wens
voor de Wadden op te schrijven. ‘ Die Watten sind ganz toll,’ verklaart
een klein meisje met blonde vlechtjes. ‘Alles gute,’ stift ze in
haar beste schoolschrift op het zeil. ‘Blijf met je kladden van de Wadden!’
schettert actieleider en milieuspeurder Harry Voss door een megafoon. In Wadden
t-shirts gestoken actievoerders nodigen mensen uit hun handtekening onder
het Waddenmanifest te zetten. ‘Ja naturlich mussen die Watten Naturschützgebiet
werden,’ beaamt een Duitse toeriste terwijl ze haar naam en adres invult
op de antwoordkaart die aan het manifest hangt.
‘Wie heeft er een aansteker?’ wil Elco weten. Een jongetje dat met
zijn ouders op een terrasje zit, brengt die van zijn vader. ‘Heeft je
vader ook een portemonnee?’ Ja, ook. Berustend staat vader, die dit deze
vakantie duidelijk vaker heeft moeten doen, zijn buidel af. ‘Heel vriendelijk,’
complimenteert Elco, die de portemonnee aanpakt, maar direct weer teruggeeft,
‘ maar ook een beetje dom. Laat dit een les zijn.’ Hij trekt vader’s
Zippo langs zijn jongleerknotsen en gooit ze achter elkaar de lucht in. ‘Steek
onze kaarten niet in de hens, want dan kunnen we weer opnieuw beginnen,’
waarschuwt een actievoerder. Maar alles gaat goed. Met bijna duizend steunbetuigingen
en luid applaus besluiten we de eerste actiedag. [CdV]
Kwartiermakers op Ameland
Drukte van belang bij de aanlegsteiger van de veerboot in Holwerd. Een elftal
‘kwartiermakers’ hadden zich daar verzameld om de oversteek te maken
naar het mooie Ameland. Op de walkant werden er door de afdeling Groningen
al Waddenmanifesten uitgedeeld aan de andere passagiers. De stemming zat er
in en zelfs de regen kon de groep niet demotiveren.
Op Ameland werd eerst het kamp opgezet. Met passen en meten kon een ieder
in een tent. Op de camping hingen al posters en het kampbureau was verheugd
met de komst van het team. In Nes, Ballum en Hollum manifesten uitgedeeld
en de getekende protestkaarten opgehaald.
Na een gezellige strandwandeling en samenzijn brak er een nieuwe dag aan.
De zon lachte het kamp tegemoet en na de koffie (Albert bedankt!) werden de
taken verdeeld. Een groep ging naar de campings en horeca in Hollum, een groep
ging op straat in Nes en Buren handtekeningen ophalen en een groep ging bij
de veerboot staan. Een aantal mensen hadden in Holwerd al van de afdeling
Groningen manifesten gehad en leverde de actiekaarten getekend in bij ons.
Na een gezamenlijke Chinees werd de dag afgesloten met een (voor sommigen
hele lange) strandwandeling. Tussenstand : 600 protestkaarten.
Maandag was het hoogtepunt voor het eiland. Het actieschip Orion zou in de
middag aankomen in Nes en de laatste handtekeningen moesten worden opgehaald
in Hollum, Ballum en Buren. Een paar kwartiermakers wilden nog een keer genieten
van de natuur en sprongen op de fiets en gingen naar deze plaatsen. Twee man
gingen weer bij de boot staan en de rest ging in Nes staan om nog meer leuzen
te verzamelen op het zeil van Ameland.
Gezamenlijk werd door team Ameland het actieschip ontvangen en met het theater
De Lachende Zon werd in Nes de slotmanifestatie gehouden. De Lachende Zon
kreeg veel aandacht van de rondtrekkende toeristen en eilandbewoners. Tussen
de optredens door werden door de kwartiermakers en bemanning van het actieschip
nog meer handtekeningen opgehaald. Aan het eind van de manifestatie mocht
het team Ameland een bijna vol zeil en 1000 handtekeningkaarten aanbieden
aan Tweede-Kamerlid Remi Poppe.
Na een gezamenlijke maaltijd van het team en de bemanning van het actieschip
volgde de laatste strandwandeling. De volgende ochtend werd het kamp afgebroken
en vertrok ook het actieschip naar Schiermonnikoog. Dit was het einde van
een geslaagde trip waarbij 11 vrijwilligers (waarvan de meesten elkaar voorheen
niet kenden) gezamenlijk met veel plezier en enthousiasme zich hebben ingezet.
[AM]
Dinsdag 4 juli
Zo mooi...
De mist ligt als een wattendeken over de haven van Ameland. Na een paar minuten
aan dek voelen truien klam aan en wanneer je je ogen sluit maken je wimpers
natte penseelstreekjes op je wangen. Het zicht reikt niet verder dan de buurboot.
Op de tast vinden we de doucheruimtes. ‘Dat wordt niks,’ bromt Remi
Poppe. ‘Als dit zo blijft varen we niet uit.’ Schipper Rob Fischer
geeft hem gelijk. Pas als om een uur of elf, als de mist is opgetrokken vaart
de Orion de haven uit. Op naar Schiermonnikoog. Remi Poppe, in zijn schaarse
vrije tijd de trotse kapitein van de zalmschouw de Vischhandel II, heeft de
roerganger van de Orion zover dat deze het stuur aan hem overgeeft. Slalommend
scheuren we om de boeien heen.
Op het dek discussiëren ornitholoog Tom van Spanje en Eelco Leemans van
Stichting De Noordzee met Maarten Snel van De Wadvaarders, de vereniging van
pleziervaarders op de Waddenzee. ‘ Vrij en verantwoord varen,’ is
hun motto. En met dat ‘ vrij’ hebben Van Spanje en Leemans wat moeite.
De vrijheid van de een gaat immers vaak ten koste van de rust van de ander.
‘Er zijn veel te veel plaatsen op het Wad waar we niet mogen komen,’
vindt Snel. Wildernis oké, maar wel kunnen beleven. Als je er een hek
omheen zet, heeft niemand er wat aan.’
‘De vraag of gebieden wel of niet afgesloten moeten worden is vaak gebaseerd
op onderzoek dat gedaan is naar gedrag van recreanten. Veel recreanten missen
de kennis om te weten of hun handelingen kwaad kunnen,’ meent Van Spanje.
‘Gebieden waar zeehonden jongen voeden moeten afgesloten worden. Een
gebied als Rottumeroog is sinds een paar jaar onbewoond. Dat biedt enorme
mogelijkheden voor bedreigde vogelsoorten. Tenminste, als je het gebied tien
jaar volstrekte rust gunt, dus geen recreanten!’ Al te heftig vliegen
de heren elkaar niet in de haren, want wanneer Poppe luid: ‘Zeehond,
stuurboord!’ schreeuwt, staan ze eensgezind met verrekijkers geheven
naast elkaar. Naast de boot zwemt een grote school kwallen. Is het weekdier
op het strand niet meer dan lelijke vieze blubber, in het groene water lijkt
het transparant roze wezen een sierlijke ballerina. Mooi...
In Schiermonnikoog-centrum is De Lachende Zon weer een doorslaand succes.
Geen vuurspuw act vandaag, maar open podium voor de kinderen. Op een grasveldje
staat een jongetje, puntje van de tong tussen de lippen. In opperste concentratie
probeert hij de diabolo omhoog te gooien en weer te vangen. Zijn zusje raapt
zuchtend een bordje van de grond dat ze op een steel probeert rond te draaien.
Dat valt nog niet mee.
Groen gepuntmutste Margo zit met accordeon op haar knieën voor een buggy
van waaruit een witblonde peutertweeling haar met open mond en twinkelende
oogjes aanstaart. ‘Op een grote paddestoel...’ De kinderen genieten
en hun ouders steunen massaal de campagne.
Otto Overdijk, beheerder van de Waddengebieden in eigendom van Natuurmonumenten
is een vriend van wie Tom van Spanje ‘nog wat tegoed heeft.’ Om
zijn schuld in te lossen neemt hij drie van ons mee zijn domein in. In zijn
landrover hobbelen we over een zandvlakte aan de noordkant van Schiermonnikoog.
Kleine zandheuveltjes variërend van enkele decimeters tot een meter hoogte,
zijn begroeid met helmgras. ‘ Hier vormt de natuur nieuwe duinen,’
legt Overdijk uit. ‘ Elk jaar wordt Schiermonnikoog zo’n drie voetbalvelden
groter.’ Rechts van ons steken oude duinen grillig af tegen de rose avondlucht.
Hier en daar heeft het zeewater grote stukken duin weggeslagen. Aan de rand
van het broedgebied van sternen stappen we uit. Vier paar schoenen drukken
zich naast de vogelvoeten in het zand. De sternen cirkelen onrustig boven
het gebied. Blijf van mijn jongen, blijf van mijn jongen, krijsen ze. ‘Scholeksters
zijn nog uitgekookter,’ weet Remi Poppe. ‘Die lokken toeristen bij
hun nesten vandaan door mank te gaan lopen. Ga je achter ze aan, vliegen ze
ineens op en hebben je jou waar ze je hebben willen. Weg bij hun jongen.’
Boven op de oude bunker in het centrum van het eiland heb je een prachtig
zicht over Schiermonnikoog. Vegetatie in alle kleuren groen die je kan bedenken
ligt, als een oude deken, die door teveel wassen hier ruw en daar verkleurd,
is aan onze voeten. De leeuwerik zingt en de branding ruist. ‘ Zo mooi,
zo mooi... Zo oneindig mooi,’ zingen we in gedachten mee met Bram Vermeulen.
[CdV]
woensdag 5 juli
Een stevig robbertje bridge
Als we de derde morgen van de Waddentoer wakker worden, is de hele haven drooggevallen.
Schiermonnikoog is een getijdenhaven en bij laag water raken alle schepen
aan de grond. Baggerend over de zeebodem komen we aan wal. Pas als om half
twaalf de Orion weer drijft, kunnen we gaan. Er staat een fikse wind, dus
de zeilen kunnen gehesen. De lucht trekt dicht en Harry Voss voorspelt ter
zake kundig dat de zonnebrand niet nog zal zijn. In navolging van zon en mist,
regeert vandaag de regen. Tot ieders ongenoegen, behalve tot dat van Remi
Poppe, die zijn gloednieuwe, knalgele ‘oliepak’ aankan en gelijk
een reuzenkanarie de hele reis lang rond het roer blijft drentelen, in de
hoop een eindje te mogen sturen. Tom van Spanje en Eelco Leemans moeten het
met blauwe en verre van waterdichte Wadden....houden wat we hadden windjackjes
doen, maar zijn vastbesloten te genieten van de natuur totdat ze geen droge
draad meer aan het lijf hebben. Verrekijker erbij. ‘Is dat een eidereend
in de verte? Nee, een regendruppel op de lens.’
Heen en weer beweegt de boot. Tweede Kamer fractiemedewerker Siddi Roza verhandelt
tegen woekerprijzen haar zeeziektepilletjes. ‘Eén... nee, twee
sorbets in de volgende haven.’ Zonder morren, want misselijk, tekenen
we de schuldbekentenissen, de gedachte aan sorbets zorgvuldig uitbannend.
Terug op Ameland blijkt Frank Duut, persvoorlichter van de NAM regen en wind
te hebben getrotseerd. Hij klautert aan boord voor een stevig robbertje bridge
met Remi Poppe, Tom van Spanje en Eelco Leemans. ‘De Tweede Kamer snapt
er niets van,’ opent hij direct de aanval. ‘In de hele discussie
rond de gasboringen in de Waddenzee heb ik nog een steekhoudend argument tegen
boringen gehoord. We hebben alle mogelijke vergunningen binnengehaald, de
betrokken provincies en gemeenten werkten mee aan alles was voldaan, toen
moesten we januari 1999 van Geke Faber ook nog eens voldoen aan de nieuwe
natuurbeschermingswet. Daar hebben we onmiddellijk bezwaar tegen gemaakt bij
de Raad van State en dat loopt nog. Hebben we zevenhonderd miljoen uitgegeven,
wil men nu ineens de exploitatie weigeren.’
‘Heel vervelend, zevenhonderd miljoen is een hoop geld,’ leeft Poppe
mee. ‘U vindt de overheid nu onbetrouwbaar omdat u ooit in het verre
verleden door de toen zittende volksvertegenwoordigers een concessie is verleend.
Dat de zaken nu anders liggen, is geen onbetrouwbaarheid maar democratie.
Om vier jaar kan samenstelling van de Kamer en kunnen dus ook ideeën
veranderen. Het moet niet zo worden dat de huidige Kamer gebonden is aan de
afspraken van voorgangers. De SP zegt: Geen economische activiteiten op de
Wadden. Geen mechanische kokkelvisserij, geen intensieve recreatie en geen
gaswinning. Dat is veel te riskant. Van de gevolgen van bodemdaling op het
ecologisch systeem weten we niets!’
‘Wel, Er zijn geen effecten van bodemdaling bewezen. De bodem op Ameland,
waar al boorinstallaties in werking zijn, is maar 22 centimeter gedaald zonder
enig effect op het milieu.’
Poppe: ‘Andere wetenschappers zeggen weer dat er geen zekerheden zijn.’
Duut: ‘Dat zijn dan geen goed wetenschappers.’
Van Spanje: ‘Maar wel onafhankelijke wetenschappers.’
‘Naaah,’ blaast Duut
‘Kortom, we weten het niet, en dus moeten we van een zo kwetsbaar gebied
als de Wadden afblijven,’ concludeert Leemans.
‘Nee, je snapt het niet!’ gooit Duut in ergernis de armen in de
lucht.
Het enige waar de heren het over eens worden, is dat ze het niet eens zullen
worden. En met een heel, heel, heel stevige handdruk nemen ze afscheid. Als
Duut uit zicht verdwijnt, klaart ook het weer wat op. [CdV]
Donderdag 6 en vrijdag 7 juli
Zigeuner- en tienermeisjes
We raken in ons ritme. ‘s Morgens varen we rond half elf uit. Aangekomen
in de havens ontmoeten we de kwartiermakers, die al een paar dagen op het
eiland ondertekende Waddenmanifesten hebben verzameld. Dan een laatste ronde
kaarten ophalen op het centrale plein. Op Terschelling zag De Lachende Zon
een jongensdroom vervuld: spelen op de ‘gewijde grond’ onder de
Brandaris.
Vandaag varen we naar Vlieland. Vlak voor de afvaart komt Piet de Boer van
de Stichting Ons Schellingerland aan boord om zijn steun te betuigen. De stichting
houdt alle veranderingen op Terschelling scherp in de gaten. Wat betreft de
natuur, maar vooral waar het gaat om het eiland zelf. ‘We willen geen
grote hotels op het eiland. Jazeker, veel mensen bestaan hier van het toerisme,
maar het is een klein eiland en er is nu eenmaal een maximum aan wat het kan
hebben.’
We varen uit. De kortste weg, door open zee, blijkt ook de meest onstuimige.
Schipper Rob Fischer hijst de zeilen en heftig schommelend varen we de haven
binnen. Het centrum van het dorp blijkt uit maar een straat te bestaan. Margo
zit op een stoepje en speelt kinderliedjes. Drie kleine blonde meisjes dansen
om haar heen. Armpjes omhoog vingertjes gespreid, alsof ze de zon willen pakken.
‘En nu die van het klein zigeunermeisje, ken je die?’ Margo kent
ze allemaal. Verderop leren iets oudere kinderen hoe ze een bordje op een
stok moeten laten draaien.
Ondanks de geringe drukte op het eiland zijn er toch veel mensen die het Waddenmanifest
ondertekenen. SP senator Driek van Vugt is ook van de partij. ‘Goedemiddag
dames,’ charmeert hij twee veertienjarige pocket-madonnaatjes (korte
rokjes, lange laarzen en de donkerste lipstick die de Etos in de aanbieding
had) van de sokken. ‘Hebben jullie de Wadden al gered?’ Giechelend
vullen de ‘dames’ de antwoordkaart in en stiften ze hun naam op
het zeil. ‘Samantha en Roxanne, mijn allergrootste dank. Echt fantastisch
van jullie!’ [CdV]
Zaterdag 8 juli
‘Kobus de krab is depressief, hij vindt
de mensen niet zo lief. Ze boren het gas in de Wadden an. Ze maken er een
grote puinhoop van.’
Op een overdekt podium in de haven van Oudeschild op Texel opent Theater De
Lachende Zon zingend de laatste manifestatie. In tegenstelling tot de afgelopen
week zijn ze dit keer tweede viool. Klapper van deze manifestatie is Linda
Wagenmakers, bekend van het Eurovisie Songfestival en van de musical Miss
Saigon. Opzij van het podium staan de driehoekige zeilen die we de hele week
van eiland naar eiland hebben meegesjouwd en waarop honderden mensen hun wens
voor de Wadden hebben opgeschreven. ‘Bewaar de schoonheid’, ‘Handen
af!’ en ‘Wad(t) ben je mooi!’ is maar een klein deel van al
het goeds dat de mensen, toeristen en bewoners van de eilanden het Waddengebied
toewensen. Daarbij zijn nog eens ruim drieduizend ondertekende Waddenmanifesten
opgehaald.
‘We zijn blij met alle belangstelling die de Wadden krijgen,’ zegt
directeur van de Waddenvereniging Doeke Eisma. Eisma merkt op dat wanneer
je eenmaal de weerstand bij de bevolking van de eilanden hebt weggenomen,
je samen met hen veel goeds kan betekenen voor het gebied. ‘Mooie, rustige,
natuurlijke Wadden zijn goed voor toeristen én eilanders.’
SP-senator Driek van Vugt, die op donderdag op de Orion aanmonsterde, vertelt
hoezeer hij geraakt is door de schoonheid van het gebied. ‘Een groep
grijze zeehonden vulde mijn hart met verwondering. Wat is het toch een prachtig
gebied. En dan te bedenken dat dit stuk unieke natuur wordt bedreigd door
het grote geld. Mogelijke gasboringen, kokkelvisserij, havenuitbreidingen
dreigen de strijd te winnen. De grote stern, de eidereend en de zeehond zijn
de grote verliezers. Dus verliest ook de mens een beetje.’ Het wordt
de hoogste tijd dat we de wadden een echte wildernis laten zijn, meent Van
Vugt.
Ook Jan Kuiper, directeur van Ecomare, het centrum voor Wad en Zee heeft het
over de eidereenden die door de mechanische kokkelvisserij van hun voer worden
beroofd en massaal sterven. Hij feliciteert de SP met een succesvolle actie
en wenst haar sterkte toe bij de volgende ronde in september, wanneer de Kamer
de Planologische Kernbeslissing voor het Waddengebied behandelt. Bij die gelegenheid
zullen de volgeschreven zeilen en de Waddenmanifesten worden aangeboden. ‘Als
meer mensen zich bewust worden van de dreigingen, zal er meer draagkracht
zijn voor het voorzorgsprincipe: gewoon handen af van de Wadden,’ besluit
Kuiper zijn betoog. [CdV]
De tocht van de Tegengas over de Wadden is inmiddels voorbij, maar in september, als de Tweede Kamer debatteert over de toekomst van het gebied, zal de Waddencampagne opnieuw van zich laten horen. Steunbetuigingen zijn nog dus steeds welkom!